<strong>ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ- </strong> ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ (Barack Obama) ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਕਈ ਮੁੱਦੇ ਗਰਮਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅਬੋਮਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 26/11 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੌੜੇ ਵਿਵਾਦਾਂ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਏ ਪ੍ਰਾਮਿਸਡ ਲੈਂਡ' ਇਕ ਹਫਤੇ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ, ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ (ਯਾਦ ਪੱਤਰ) ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਰਾਹੁਲ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਓਬਾਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸੋਨੀਆ ਆਪਣੇ 40 ਸਾਲਾ ਬੇਟੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਡਿਨਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੋਨੀਆ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਓਬਾਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- ਸੋਨੀਆ ਬੋਲਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਲਿਸੀ ਮੈਟਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਰਾਹੁਲ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਸੂਝਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ 2008 ਦੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 44 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਾ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਧੇਰੇ ਮਾਰਕੀਟ-ਮੁਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਉੱਦਮ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1990 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਅਧਾਰਤ ਅਰਥਚਾਰਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ. (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਓਬਾਮਾ ਨੇ 2008 ਦੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਨੂੰ ਐਬਟਾਬਾਦ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਸਫਲ ਗਾਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੌੜੇ ਮਤਭੇਦ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।' (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ - ਉਹ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਪੁਜ ਗਏ। ਇਕ ਨਿਮਰ 'ਟੈਕਨੋਕਰੇਟ' ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਜੀਵਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਮੁਕਤ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਿਆ। ਓਬਾਮਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੌਰਾਨ 2010 ਅਤੇ 2015 ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ 2010 ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। (ਫੋਟੋ- ਪੀਟੀਆਈ)
ਓਬਾਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਰਾਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਅੱਤਵਾਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੈ। ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਓਬਾਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਸਲੀ ਵੰਡ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। (ਫੋਟੋ-ਏ.ਐੱਫ.ਪੀ.)